📜 พระราชบัญญัติ ธ.ก.ส. พ.ศ. 2509

แก้ไขถึง ฉบับที่ 7 พ.ศ. 2550 — กฎหมายแม่ของ ธ.ก.ส.

📘 10 หมวด / 43 มาตรา ✍️ ข้อสอบ 25 ข้อ 📊 Cheat Sheet จำง่าย

🗺️ 0. ภาพรวม — แผนที่จำง่าย

📍 พ.ร.บ. ธ.ก.ส. คืออะไร?
คือ "กฎหมายแม่" ที่ให้อำนาจ ธ.ก.ส. ดำเนินกิจการ ประกาศใช้ พ.ศ. 2509 แก้ไขถึง ฉบับที่ 7 พ.ศ. 2550

🎯 โครงสร้าง 10 หมวด

หมวด	เรื่อง	มาตราสำคัญ
1	การจัดตั้ง	ม. 5-8
2	วัตถุประสงค์	ม. 9-11
3	การกำกับและการจัดการ	ม. 12-26
4-5	ประชุมใหญ่ + การให้กู้	ม. 27-32
6-10	การเงิน + บทเบ็ดเสร็จ	ม. 33-43

💡 เคล็ดลับจำ: "ตั้ง-ตน-กำกับ-ประชุม-กู้-เงิน-จบ"

📊 Cheat Sheet ตัวเลขจำง่าย

ตัวเลข	ความหมาย
4,000 ล้าน	ทุนเรือนหุ้นเริ่มต้น
40 ล้านหุ้น / 100 บาท	จำนวนหุ้น / มูลค่าหุ้นละ
75%	กระทรวงการคลังถือหุ้นขั้นต่ำ
5%	บุคคลทั่วไปถือหุ้นสูงสุด
20%	สัดส่วนเงินกู้ ม. 9(1) ค, ง
12 คน	กรรมการสูงสุด (ครม. แต่งตั้ง)
3 ปี	วาระกรรมการ
150 วัน	ประชุมใหญ่ / งบดุล
20 คน + 1/4	องค์ประชุม (คน + หุ้น)
1 ปี / 2,000 บาท	โทษจำคุก/ปรับ ม. 43

🏛️ 1. การจัดตั้ง (ม. 5-8)

มาตรา 5 — จัดตั้งธนาคาร
"ให้จัดตั้งธนาคารขึ้นเรียกว่า ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ให้ธนาคารนี้เป็น นิติบุคคล"
จุดสำคัญ ธ.ก.ส. = นิติบุคคล — มีสิทธิฟ้องร้อง/ถูกฟ้องร้องได้

มาตรา 6 — สำนักงาน/สาขา

ตั้ง สำนักงานใหญ่ ในกรุงเทพฯ หรือจังหวัดอื่น
ตั้ง สาขา/ตัวแทน ได้ทั้งในและนอกราชอาณาจักร
ข้อจำกัด ตั้งนอกราชอาณาจักร ต้องได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรีก่อน

มาตรา 7 — ทุนเรือนหุ้น

หัวข้อ	รายละเอียด
ทุนเริ่มต้น	4,000 ล้านบาท
จำนวนหุ้น	40 ล้านหุ้น
มูลค่าหุ้นละ	100 บาท
กระทรวงการคลังถือหุ้น	ไม่น้อยกว่าร้อยละ 75
บุคคลทั่วไปถือหุ้น	ไม่เกินร้อยละ 5

📌 ปัจจุบัน (31 มี.ค. 68): 800,000,000 หุ้น × 100 บาท = 80,000 ล้านบาท | กระทรวงการคลังถือ 99.79%

มาตรา 7 ทวิ — การเพิ่มทุน
"ธนาคารมีความจำเป็นต้องเพิ่มทุนเรือนหุ้น → ขอเพิ่มทุนได้อีกเป็น คราวๆ โดยขออนุมัติ คณะรัฐมนตรี (ครม.)"

มาตรา 8 — ความรับผิด
ผู้ถือหุ้นรับผิด จำกัดเพียงมูลค่าหุ้นที่ถือ (Limited Liability)

🎯 2. วัตถุประสงค์ (ม. 9-11)

มาตรา 9 — วัตถุประสงค์ 4 ข้อ (หัวใจของ พ.ร.บ.)

💡 จำง่าย: "ช่วย-ส่งเสริม-พัฒนา-สหกรณ์"

ข้อ	วัตถุประสงค์
(1)	ช่วยเหลือทางการเงินแก่เกษตรกร/กลุ่มเกษตรกร/สหกรณ์การเกษตร เพื่อ (ก) ประกอบอาชีพเกษตรกรรม (ข) ประกอบอาชีพอื่นเพิ่มรายได้ (ค) พัฒนาความรู้/คุณภาพชีวิต (ง) โครงการส่งเสริมเกษตรกรรม
(2)	ส่งเสริมเกษตรกรรม — ประกอบธุรกิจอื่นอันเป็นการส่งเสริม/สนับสนุนการประกอบเกษตรกรรม
(3)	พัฒนาชนบท — เป็นสถาบันการเงินเพื่อพัฒนาชนบท ช่วยบุคคล กลุ่มบุคคล ผู้ประกอบการ กองทุนหมู่บ้าน/ชุมชน องค์กรสนับสนุนอาชีพเกษตรกร
(4)	ช่วยเหลือสหกรณ์ — ให้ความช่วยเหลือทางการเงินแก่สหกรณ์ ภายใต้ขอบเขตวัตถุประสงค์การจัดตั้งสหกรณ์

มาตรา 10 — อำนาจกระทำกิจการ (17 ข้อ)

ข้อ	อำนาจ
(1)	ให้กู้เงิน เพื่อวัตถุประสงค์ ม. 9
(2)	ค้ำประกัน ตามข้อบังคับ
(3)	จัดหาเงินทุน
(4)	จัดให้ได้มา/ถือกรรมสิทธิ์/ทรัพยสิทธิ/ครอบครอง
(5)	รับฝากเงิน จ่ายคืนเมื่อทวงถามหรือครบกำหนด
(6)	ให้กู้/ออกหนังสือค้ำประกันแก่ผู้ฝากเงิน
(7)	ออก ซื้อ ขายตั๋วเงินหรือตราสารเปลี่ยนมือ
(8)	มีบัญชีเงินฝากกับสถาบันการเงินอื่น
(9)	ซื้อหลักทรัพย์รัฐบาล (พันธบัตร ตั๋วเงินคลัง)
(10)	เรียกเก็บดอกเบี้ย/ค่าธรรมเนียม/ค่าบริการ
(11)	เป็นตัวแทนรัฐวิสาหกิจ (จ่าย/เรียกเก็บค่าที่ดิน ค่าชดเชย)
(12)	รับฝากเงินเพื่อสงเคราะห์ชีวิตเกษตรกร
(13)	ร่วมโครงการชดเชยภัยธรรมชาติ
(14)	จัดตั้งบริษัทจำกัด/มหาชน (ต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐมนตรี + เสนอ ครม. ทราบ)
(15)	ร่วมลงทุนกับนิติบุคคล
(16)	สงเคราะห์ผู้จัดการ พนักงาน ลูกจ้าง
(17)	กระทำกิจการอื่นที่เกี่ยวกับวัตถุประสงค์

มาตรา 11 — ข้อห้าม (4 ข้อหลัก)

ให้กรรมการ/ผู้จัดการ/คู่สมรส กู้ยืมเงิน
รับหุ้นของธนาคารเองเป็นประกัน
จ่ายค่านายหน้า/ตอบแทนธุรกิจแก่บุคลากร (นอกจากเงินที่พึงจ่ายตามกฎหมาย)
ซื้อหรือมีไว้ซึ่งอสังหาริมทรัพย์ เว้นแต่ (ก) ใช้เป็นสถานที่ดำเนินธุรกิจ/ที่พัก (ข) ได้มาจากการชำระหนี้/ประกันต้นเงินกู้/ซื้อจากการขายทอดตลาด

💡 เหตุผล: ป้องกันผู้บริหารเอื้อประโยชน์ตัวเอง + ป้องกันธนาคารถืออสังหาริมทรัพย์มากเกินไป

🏢 3. การกำกับและการจัดการ (ม. 12-26)

มาตรา 12-13 — อำนวจรัฐมนตรี

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง มีอำนาจหน้าที่ กำกับดูแล ธ.ก.ส. โดยทั่วไป
เป็นผู้ นำเรื่องที่คณะกรรมการเสนอ ไปยังคณะรัฐมนตรี

💡 จำง่าย: รัฐมนตรี = กำกับทั่วไป + ส่งเรื่องให้ ครม.

มาตรา 14 — คณะกรรมการ ธ.ก.ส. (โครงสร้าง)

ตำแหน่ง	จำนวน	ผู้ดำรงตำแหน่ง
ประธานกรรมการ	1 คน	รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง (โดยตำแหน่ง)
รองประธานกรรมการ	1 คน	คณะรัฐมนตรีแต่งตั้ง
กรรมการอื่น	ไม่เกิน 12 คน	คณะรัฐมนตรีแต่งตั้ง
กรรมการและเลขานุการ	1 คน	ผู้จัดการ ธ.ก.ส. (โดยตำแหน่ง)

⚠️ ผู้แทนที่ต้องมีอย่างน้อย 1 คน (ในกรรมการที่ ครม. แต่งตั้ง):

ผู้แทนกระทรวงการคลัง
ผู้แทนกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ผู้แทนกรมส่งเสริมสหกรณ์
ผู้แทน ส.ป.ก.
ผู้แทนธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.)
ผู้แทนสหกรณ์การเกษตรผู้ถือหุ้น

อายุตำแหน่ง: คราวละ 3 ปี — ผู้พ้นจากตำแหน่งตามวาระจะแต่งตั้งใหม่ได้

💡 จำง่าย: "ประธาน=คลัง / รอง=1 / อื่น=12 / เลขา=ผจก."

มาตรา 18 — อำนาจหน้าที่คณะกรรมการ
"วางนโยบายและควบคุมดูแลทั่วไปซึ่งกิจการของธนาคาร" — มีอำนาจออกข้อบังคับ 10 ด้าน:

ข้อบังคับว่าด้วยหุ้นของธนาคาร
ข้อบังคับว่าด้วยการค้ำประกันเงินกู้ตาม ม. 10 (2)
ข้อบังคับว่าด้วยการมอบอำนาจของผู้จัดการให้แก่พนักงาน (ม. 23)
ข้อบังคับว่าด้วยการให้กู้เงิน (ม. 31)
ข้อบังคับว่าด้วยการขายหรือขายลดช่วงตั๋วเงินแก่สถาบันการเงิน (ม. 33)
ข้อบังคับกำหนดอัตราตำแหน่ง เงินเดือน ค่าจ้าง ค่าพาหนะ เบี้ยเลี้ยง ค่าเช่าที่พัก ค่ารับรอง และเงินเพิ่มอย่างอื่น
ข้อบังคับว่าด้วยการบรรจุ การแต่งตั้ง การเรียกประกัน การเลื่อนเงินเดือน การถอดถอน วินัย การสอบสวน และการลงโทษ
ข้อบังคับว่าด้วยการสงเคราะห์ผู้จัดการ พนักงาน ลูกจ้าง หรือผู้ซึ่งพ้นจากการเป็นดังกล่าว และครอบครัว
การตั้งสาขาหรือตัวแทนของธนาคาร
ข้อบังคับเกี่ยวกับธุรกิจอื่นๆของธนาคาร

มาตรา 20 — คุณสมบัติผู้จัดการ
ธนาคารต้องมีผู้จัดการ 1 คน โดยมีคุณสมบัติ:

มีสัญชาติไทย
มีความรู้เกี่ยวกับการธนาคาร เศรษฐกิจ เกษตร สหกรณ์ หรือกฎหมาย
ทำงานให้ธนาคารได้เต็มเวลา

⚠️ ม. 20 ไม่ได้กำหนดว่าผู้จัดการต้องเป็นข้าราชการสังกัดกระทรวงการคลัง

มาตรา 22-24 — อำนาจของผู้จัดการ

💡 จำ 5 กลุ่ม: "บริหาร-แทน-บรรจุ-ระเบียบ-บังคับบัญชา"

บริหารกิจการให้เป็นไปตามนโยบายและข้อบังคับ
เป็นผู้แทนธนาคารในกิจการที่เกี่ยวกับบุคคลภายนอก
บรรจุ แต่งตั้ง เลื่อนตำแหน่ง/เงินเดือน ลงโทษวินัยพนักงาน (ระดับสูงต้องขอความเห็นชอบคณะกรรมการ)
วางระเบียบวิธีดำเนินการและปฏิบัติงานของพนักงาน
มีอำนาจบังคับบัญชาพนักงาน

มาตรา 25 — ผู้รักษาการแทน
"เมื่อตำแหน่งผู้จัดการว่างลง ให้รองผู้จัดการเป็นผู้รักษาการแทน"

💡 ข้อสังเกต: ม. 25 ระบุว่า "รองผู้จัดการ" เท่านั้น — ไม่ใช่รองประธานกรรมการ หรือกรรมการ

👥 4-5. การประชุมใหญ่ และ การให้กู้ (ม. 27-32)

มาตรา 27-29 — การประชุมใหญ่

หัวข้อ	รายละเอียด
ความถี่	ประชุมสามัญ ปีละ 1 ครั้ง
ระยะเวลา	ภายใน 150 วัน หลังสิ้นปีบัญชี
องค์ประชุม	ผู้ถือหุ้น/ผู้แทน ไม่น้อยกว่า 20 คน และมีหุ้นรวมกัน ไม่น้อยกว่า 1 ใน 4 ของจำนวนหุ้นทั้งหมด

💡 จำง่าย: "ปีละ 1 / ภายใน 150 วัน / 20 คน + 1 ใน 4 หุ้น"

มาตรา 31-32 — การให้กู้

⚠️ การให้กู้เพื่อพัฒนาความรู้/คุณภาพชีวิต (ม. 9 (1) ค, ง):
รวมกันต้องไม่เกินร้อยละ 20 ของเงินที่ให้กู้ในแต่ละรอบปี

ทรัพย์สินที่ผู้กู้ได้กรรมสิทธิ์จากเงินกู้:

หากในเอกสารการกู้เงินได้ระบุห้ามการโอน จำนอง หรือจำนำไว้
ผู้กู้จะโอน จำนอง หรือจำนำทรัพย์สินนั้นไม่ได้
หากฝ่าฝืน — โทษตาม ม. 43: จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 2,000 บาท

💡 เหตุผล: ป้องกันผู้กู้นำทรัพย์สินไปเป็นหลักประกันหนี้อื่น ทำให้ธนาคารไม่สามารถติดตามทรัพย์คืนได้

💰 6-10. การเงิน และ บทเบ็ดเสร็จ (ม. 33-43)

มาตรา 33 — การจัดหาทุน (5 วิธี)

#	วิธีจัดหาทุน
1	กู้ยืมเงิน (จากสถาบันการเงินหรือแหล่งอื่น)
2	ออกพันธบัตรหรือตราสาร (เพื่อระดมทุนจากประชาชน)
3	ขายลดตั๋วเงิน (ระยะสั้น)
4	รับเงินอุดหนุน (จากรัฐบาล)
5	ออกสลากออมทรัพย์ (ระดมเงินฝากจากประชาชน)

💡 จำง่าย: "กู้-พันธบัตร-ตั๋วเงิน-อุดหนุน-สลาก"

มาตรา 35-40 — การสอบบัญชี/การจัดสรรกำไร

เรื่อง	รายละเอียด
การจัดสรรกำไร	ธนาคารต้องโอนกำไรสุทธิเข้ากำไรสะสม
เงินปันผล	หากจะจ่ายปันผล ต้องสำรองเงินไว้อย่างน้อยกึ่งหนึ่ง ของกำไรก่อน
งบดุล	เสนอต่อที่ประชุมใหญ่ภายใน 150 วัน นับแต่สิ้นปีบัญชี

💡 เหตุผล: ธ.ก.ส. เป็นสถาบันการเงินเพื่อส่งเสริมเกษตรกรรม จึงต้องเก็บกำไรสะสมไว้เพื่อขยายการดำเนินงาน ไม่ใช่จ่ายปันผลเต็มที่เหมือนธนาคารพาณิชย์ทั่วไป

มาตรา 41 — ยกเว้นภาษีอากร
ธนาคารได้รับการยกเว้นภาษีอากรตามประมวลรัษฎากร — เพื่อลดภาระและให้สามารถนำทุนไปช่วยเหลือเกษตรกรได้มากขึ้น

มาตรา 42-43 — บทกำหนดโทษ
ผู้ฝ่าฝืน ม. 32 (โอน/จำนอง/จำนำทรัพย์ที่ระบุห้ามไว้ในเอกสารกู้) → จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 2,000 บาท

💡 โทษค่อนข้างเบาเมื่อเทียบกับ พ.รบ. อื่นๆ เพราะเป็นความผิดเล็กน้อย